Հինգշաբթի, 23 Մայիսի, 2024
- Գովազդ -spot_img

Մածո՜ւն, Մածո՜ւն, Ոչխարի Մածուն (Պատմուածք)

- Գովազդ -spot_img
spot_img

ԽՄԲԱԳՐԻ ԸՆՏՐԱՆԻ

ՀԵՆՐԻԿ ԱՆԱՍԵԱՆ

   …1945-ի խոր աշուն: Օրերը ցրտել են, վառելիք չկայ, սննդամթերք` նոյնպէս: Ընտա­նիքին կերակրողը միայն մայրս է, որ աշխատում է շէնքի վրայ, որպէս սեւագործ բանուոր: Դրութիւնը ողբերգական է: Հայրիկիս, որ նորերս է վերադարձել բանակից, աշխատանքի չեն ընդունում: Լաւ է որ ճաղերի ետեւում չյայտնուեց, մի բան, որ պատահեց մեր դրացի Յովհաննէս Չանչուրեանի հետ: Վերջինս հազիւ գերութիւնից վերադարձած, ձերբակալուեց ու մենք այլեւս նրան չտեսանք: Աստուած գիտի թէ հոգին որտեղ աւարտեց:

Այդ դժուարին օրերին մեր թաղում սկսեցին աւելանալ ընտանի կենդանիների թիւը:

Օրերից մի օր մայրս դիմեց հայրիկիս.

— Յակոբ, մեր վիճակը անմխիթար է, մի բան պիտի անենք: Տես թէ ինչպէս են մեր հարեւանները կովեր, ոչխարներ պահում, երեխաների համար կաթ, մածուն, պանիր ապահովում, ի՞նչ ես կարծում, մենք էլ մի կով չգնե՞նք:

— Վերժին, ինչի՞ մասին ես խօսում: Նախ մենք կով գնելու դրամ չունենք,- փորձեց առարկել հայրս,- եւ, յետոյ, ո՞րտեղ պիտի պահենք, մենք  գոմ, կամ ախոռ չունենք…,

— Խնդրում եմ չ՚ընդհատես, ուշադիր լսիր: Նախ` դրամի մասին: Պարտք կը վերց­նենք մեր հարեւան, մսավաճառ Ասատու­րից: Նա շատ դրամ ունի, քեզ էլ շատ է յար­գում: Եթէ խնդրես` քեզ չի մերժի, իսկ կովն էլ կը պահենք քո…, քո գրադարանում…:

— Ի՞նչ…, գժուել ես, ինչ է, գրադարանո՞ւմ, տան մէ՞ջ…

— Այո՜, այո՜, գժուել եմ,  տան մէջ, գրադարանում…, ի~նչ է, ուզում ես, որ երեխա­նե­րս սովից մեռնե՞ն…, հերն եմ անիծել գրադարանիդ էլ, գրքերիդ էլ…,- ու ձեռքը թափ տալով հօրս գլխի վրայ` աւելացրեց,- տօ՜, տօ հենց քեզ էլ…, ինձ համար ընտանիքս ու երեխաներս ամէն ինչից վեր են: Վե՜րջ, ամէն ինչ որոշուած է:

Ես ու եղբայրս թախթի մի անկիւնում կծկուած, երբեւէ չէինք տեսել մեր մօրը այդպէս բորբոքուած:

— Ես ո՞րտեղ եմ աշխատելու, փորձում էր ըմբոստանալ հայրիկս:

— Որտեղ կ՚ուզես աշխատիր…, իբր, որ աշխատում ե՞ս ինչ, ո՞վ է գնահատողը, մի հասարակ գրադարանավարի գործ էլ չեն վստահում քեզ…

— Ի՞նչ, վստահե՞լ…, ինչ է, դու էլ չես հասկանում հա՞ ուրիշների նման, որ խնդիրը վստահութեան մէջ չէ, այլ ուրիշ հանգամանքներ կան…եւ, յետոյ, միայն ե՞ս եմ այս վիճակում յայտնուել: Ակադեմիայի կառոյցից ներս երկու տասնեակի են հասնում ինձ նմանները, որոնք անգործ են:

Զգալով որ «աւելին փախաւ» քան պէտք էր, այս անգամ արդէն մայրս շոյիչ մի ար-

տա­յայտութեամբ փորձեց մեղմել հօրս վրդովմունքը:

— Յակո~բ ջան, սիրելիս…, կը ներես, սխալ մի հասկանայ, ես ուզեցի ասել, որ քեզ

չեն վստահում ոչ թէ քո գիտելիքների, այլ` պատերազմի ժամանակ գերութեան վիճա­կում յայտնուելուդ համար: Դէ, դէ~, քիթդ մի կախի: Հիմա ասա, թէ ինչ ենք անե­լու:

— Ի՞նչ ասեմ…, թող գրադարանս ախոռի վերածուի: Ո՞վ է տեսել, որ հարիւրաւոր գրքերի մէջ կով պահեն, ու ես էլ նրա հարեւանութեամբ նստեմ ու թրիքի հոտի տակ գիտութեամբ զբաղուեմ: Ի~նչ հիանալի տեսարան:

— Դէ լա~ւ, մի չափազանցրու,- արդէն մեղմ ու քնքշալից թոնով պատասխանեց մայրս` աւելացնելով,- Յակոբ ջան, ի՞նչ անենք, պայմաններն են ստիպում: Հիմա ասա, գնում ե՞ս Ասատուրի մօտ` դրամ պարտք վերցնելու: Ասում են, որ հինգ հարիւր ռուբլիով կարելի է կով գնել:

— Չէ՜, ոչ, ես չեմ գնա, ես չեմ կարող այնպէս խօսել, ինչպէս դու…, դու արդէն փորձ­ուած ես, իմ բացակայութեան ժամանակ չորս-հինգ տարի շփուել ես մարդկանց հետ, համոզելու կերպը գիտես:

— Լաւ, ես կը գնամ Ասատուրի մօտ, գոնէ դու էլ գնայ մեր հարեւան Վահրամի մօտ: Իրենք կով ունեն, ինքը հասկանում է նման գործերից եւ կարող է լաւ ընտրութիւն անել մեզ համար: Խնդրիր, որպէսզի մեզ ընկերակցի անասունի շուկայ գնալիս:

Ասատուրը տուել էր դրամը, ի հարկէ` առանց տոկոսի: Նոյնիսկ այդ դժուարին տա­րի­ներին, եւ դրանից յետոյ էլ, տոկոսով պարտք վերցնելն ու տալը անյարիր էր մարդկանց մտայնութեանը:

Նման մտածողութիւնը, դժբախտաբար ծնունդ առաւ Երրորդ Հանրապետութեան առաջին իսկ օրերին, որի պատճառով բազում հայ ընտանիքներ եւ ընկերներ թշնա­մացան միմեանց հետ: Եւ քանի~ քանի «տոկոսի տակ» եղող ընտանիքներ քայ­քայ­ուե­ցին ու լքեցին Հայրենիքը:

… Ինչեւէ, կովը գնուեց: Նիհա~ր, քոսոտ մի կով. որը իբրեւ թէ իւրաքանչիւր օր 15 լիտր կաթ էր տալու: Իսկ ո՞վ էր կթելու կովին: Դրա միջոցն էլ գտաւ մայրս, իմ խելացի, ձեռներէց մայրս: Գնաց մեր տան դիմացի ապարանցի Արուսի մօտ, չգիտեմ ինչ ասաց, ի՜նչպէս համոզեց, որ այդ կինը մի ամբողջ շաբաթ եկաւ, կթեց կովը եւ մօրս, նոյնիսկ հայրիկիս սովորեցրեց կով կթելու արուեստը:

Այդ «արուեստում» հայրս աւելի ձեռնհաս եղաւ:

— Վերժի~ն,- ասում էր նա,- նայի~ր, նայիր թէ ես ինչպէս եմ կթում: Պէտք է պտուկի ամենավերին` քոքից  բռնես ու մատներդ սահեցնելով բերես ներքեւ, իսկ դու պտու­կի ծայրից ես քաշում մատներդ, այդպէս կաթը քիչ կը գայ:

Դժուար է չէ՞ այսօր պատկերացնել, որ Յակոբ Անասեան մեծանուն գիտնական հայագէտը կով է կթել:

Մեր հարեւան Վահրամի ասածը թէ 15 լիթր կաթ է տալու կովը` բնաւ չէր համա­պա­տասխանում իրականութեանը: Միայն 5-6 լիթր կաթ էր տալիս մեր կովը: Եւ այդպէս, այդ կովն էլ մտաւ մեր թաղի կովերի «ցանկի» մէջ: Ինչպէս բոլորը, ես էլ դար­ձայ հովիւ  ու մի քանի անգամ էլ հերթը ինձ հասաւ թաղի բոլոր անասուններին արօտատեղ տանելու:

Իւրաքանչիւր  երեկոյ, մայրս  մածուն էր մերում,  չմոռանալով  կաթի վրայից մի քա­նի ճաշի գդալ սեր առանձնացնել ինձ համար: Ես կաթի սեր շատ էի սիրում, բայց

կաթ`երբեք: Առաւօտեան, կէս եւ մէկ լիտրանոց ապակեայ ամաններով (բանկա) լի,

պայուսակի մէջ դրած մածունը վերցրած, շրջում էի յարակից փողոցներով եւ ման­կա­կան բարալիկ ձայնով կանչում էի.

— Մածո~ւն, մածո~ւն, լաւ մածուն, ոչխարի մածուն:

Ես ի հարկէ գիտէի, որ ոչխարի կաթի մածունն աւելի յարգի էր քան կովի մածու­նը, ուստի, ես յաճախորդներին գրաւելու համար ոչխարի մածուն էի ներկայացնում: Ի վերջոյ, ո՞վ էր որոշելու թէ մածունը ոչխարի կաթից է թէ`կովի:

… Չէ, կովն էլ չ՚արդարացրեց մեր ընտանիքի յոյսերը: Օրէ օր աւելի քիչ կաթ էր տալիս մեր կովը, գնալով նուազում էին արօտավայրերը, որոնց տեղերում սեփական բնակարաններ էին կառուցում արդէն արտերկրից եկած հայրենադարձները: Անա­սունների համար պատրաստուած արհեստական ուտելիքներ (մենք ՔՈՒՍՊ էինք ասում) գնելու  համար մենք դրամ չունէինք: Ի վերջոյ, մսագործ Ասատուրը մեզ տուած պարտքի կէսի դիմաց գնեց մեր կովը, մորթեց ու վաճառքի հանեց:

Մենք մի քանի հաւ էլ պահեցինք, որոնց մէկ առ մէկ գողացաւ մեր թաղի հաւագող Քեափանակը, որի իսկական անունն այդպէս էլ չիմացանք: Մի երկու հաւ էլ ժամանակ առ ժամանակ, մայրիկս նուէր էր տանում դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցիչ Գալուստ Չաթալեանին, որպէսզի եղբօրս չկտրի տարեվերջի քննութիւնից:

* * *

Մօտենում էր 1947-ի դրամափոխութեան օրը: Այսպէս էլ, այնպէս էլ մենք դրամ չունէինք, մեզ համար միեւնոյնն էր դրամը կը փոխուի թէ ոչ: Ցրտերն արդէն ընկել էին: Մերոնք չգիտէին ինչ անել, որտեղից վառելիք գտնել: Այդ տարիներին ամէնա­յաջող վառելիքը ԱՆՏՐԱՑԻՏ անունով ածուխն էր: Մայրիկից աւելի մտահոգ տեսք ունէր հայրիկս: Զգում էինք, որ անյայտ մի պատճառ կրծում էր իր հոգին: Մի երեկոյ, սենեակի մի անկիւնից միւսը մի քանի անգամ գնալ-գալով վերջապէս պայթեց.

— Ախր ո՞րտեղ եմ դրել այդ անիծեալ ծրարը Վերժի~ն:

— Ի՞նչ ծրար Յակոբ, ինչի՞ մասին ես խօսում, ի՞նչ կար մէջը:

— Ի~նչ կար, ինչ կար…, փո~ղ, փող կար մէջը…, շատ փող, հասկացա՞ր:

— Փո՞ղ, ի՞նչ փող, ո՞րտեղից, ինչո՞ւ ես ոչինչ չգիտեմ այդ մասին:

— Ուզում էի անակնկալ անել: Այդ դրամը ես պահել եմ ձմեռուայ վառելիք գնելու համար: Մոռացել եմ թէ որտեղ եմ դրել: Գրադարանում է, դա յիշում եմ:

— Բա դրամը քեզ ո՞րտեղից, չէ՞որ դու չես աշխատում:

— Չեմ աշխատում հա՞, յետո՞յ ինչ, որ պետական հիմնարկում չեմ աշխատում, բայց ես տանն եմ աշխատում:

— Այդպէս է, ճիշդ ես Յակոբ ջան, մի նեղանայ, դու օրը 24 ժամ տանն ես աշխա­տում, բայց փողը, փողը քեզ ո՞րտեղից:

— ԷՋՄԻԱԾԻՆ ամսագրում տպուած յօդուածի հոնորարն էր: Իմանալով մեր անե­լանելի վիճակը, Վեհափառի կարկա­դրու­թեամբ վճարեցին աւելի` քան օրէնքով հաս­նում էր: Եթէ քեզ տայի այդ դրամը` պիտի ծախսուէր գնար: Եթէ այս երկու օրը չգտնենք` ստիպուած պիտի լինենք յետոյ, մէկը տասի յարաբերութեամբ փոխանակել:

— Յակոբ  ջան դո՜ւ, դու պիտի գտնես այդ դրամը, յիշիր, թէ որտեղ ես դրել,  մենք

չենք կարող հարիւրաւոր գրքերը մէկ առ մէկ թերթատել:

     Եկաւ դրամափոխութեան օրը: Մեր տան մէջ լարուած իրավիճակ է: Բոլորս ան­հանգիտ ենք: Երկու-երեք օր է մնացել դրամափոխութեան աւարտին եւ մենք դեռ չենք գտել հայրիկիս պահած դրամը: Որտեղից որտեղ, սովորութեանս համաձայն, բար­ձրա­ցայ  գրադարանի դարակների ամէնավերին շարքից մի գեղատեսիլ ամսագիր վերցնելու: Յանկարծ, ամէնավերեւում, առաստաղի տակ աչքս ընկաւ մի պահածոյա­տուփ: Վերցնում եմ տուփը եւ բաց անում: Ի՞նչ եմ տեսնեմ` մէջը լիքը փող.

— Պապա~, մամա~…, գտայ, գտա~յ փողը…

Մնացեալը պարզ է: Մայրիկս մի ծանօթ պաշտօնեայի հետ, նոյն օրն իսկ վազում է երկաթուղային կայարան եւ մեծ դժուարութեամբ կարողանում է առանց հերթ կանգ­նե­լու, գնել երկու թօն ԱՆՏՐԱՑԻՏ ածուխ:

Ձմեռուայ ահաւոր սառնամանիքն այլեւս մեզ համար սարսափելի չէ…:

Secure Your Child’s Place at
DREAM BRIDGEMAN ACADEMY

Dream Bridgeman Academy is an international school in Yerevan deploying the Oxford International Curriculum under the supervision and evaluation of Oxford University Press.
It caters for children between the ages of 1.5 yrs to 6 yrs.
Book your tour and secure your place now.
Phone: +374 93 703005
www.bridgeman.am

spot_img
- Գովազդ -spot_img
- Գովազդ -spot_img
- Գովազդ -spot_img

Ara D. Kassabian CPA, based in Glendale, California, provides a full range of tax preparation, accounting and bookkeeping services, either in your facility or at our location. Making it quick and easy to file your taxes.

spot_img

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին

ԼՐԱՀՈՍ

Pyro Drone is the leading source of professional FPV drone racing parts, gear, and accessories. We strive our best to deliver the latest and most reliable FPV gear available on the market. Bringing the highest quality at an affordable price, our flagship Hyperlite line is amongst the most competitive FPV drone racing parts in the industry. For FPV racing frames, motors, batteries, straps, and more - Pyro Drone is truly your one stop shop for all things in drone racing!

spot_img
spot_img