Կիրակի, 25 Փետրվարի, 2024
- Գովազդ -spot_img

Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում Թալեաթի սպանության 100-ամյակի առթիվ դասախոսություն անցկացվեց

- Գովազդ -spot_img
spot_img

ԽՄԲԱԳՐԻ ԸՆՏՐԱՆԻ

Սողոմոն Թեհլիրյանի կողմից Թալեաթ փաշայի սպանության 100-ամյակի առթիվ մարտի 16-ին «Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ» հիմնադրամում տեղի ունեցավ «Հատուկ գործ». Սպանել Թալեաթին» խորագրով դասախոսությունը, որն անցկացրեց գլխավոր ֆոնդապահ Գոհար Խանումյանը:

«Արմենպրես»-ի թղթակցի հետ զրույցում Խանումյանն ասաց, որ փորձելու է նյութը ներկայացնել ոչ կարծրացած պատմագիտական տեսանկյունից: «Ամեն թվի, անվան վերաբերյալ քննադատական մոտեցում  եմ ունենալու: Մեր պատմագիտության մեջ քարացած բաներ շատ կան. օրինակ՝ 41 հոգանոց ցուցակը, կամ ինչու էր գործողությունը կոչվում «Նեմեսիս»: Ես փորձելու եմ այս հարցերի հետքերով գնալ և ինձ համար գոնե բացահայտումներ անել, հասկանալ, թե առաջին անգամ ցուցակի մասին, որտեղ են տվյալներ հրապարակվել, ովքեր են եղել առաջին ուսումնասիրողները, ինչ հետքով են տարել ամեն բան: Եթե չլինեն այդ հարցերի պատասխանները, մենք շարունակելու ենք նույն կարծրատիպերով ուսումնասիրել պատմությունը»,-ընդգծեց նա:

Խանումյանի խոսքով՝ «Նեմեսիս»-ը լայնամասշտաբ գործողություն է եղել,  և հանրությունը միայն որոշ մասնակիցների անուններ գիտի: «Այն հանգամանքը, որ այդ որոշումը կայացվել է  1919 թվականի սեպտեմբերին ՀՀ մայրաքաղաքում, և որ որոշում կայացնողն իշխող կուսակցությունն էր, կարող ենք հետևություն անել, որ այն պետական դրոշի քաղաքականություն  է եղել և խիստ գաղտնի: Անգամ Հայ հեղափոխական դաշնակցության շատ անդամներ տեղեկացված չեն եղել գործողության մանրամասների մասին»,-շեշտեց  ֆոնդապահը:

Դասախոսության ընթացքում բանախոսը լուսաբանեց Սողոմոն Թեհլիրյանի կենսագրության անհայտ դրվագները՝ նշելով, որ ոչ ճիշտ մեկնաբանություններ կան՝ սկսած նրա ազգանվան ոչ ճիշտ արտաբերումից: «Իրականում նրա ազգանունը Թեհլիրյան է: Նրա նախնին Թեհլիրն է: Այդ խնդրահարույց հարցը գալիս է դեռ 1921 թվականից, երբ թերթերում Սողոմոնի ազգանունը սխալ տպագրվեց: «Առավոտ»-ը տպագրել էր Թեյլերյան, արևելահայերենում այն նույնպես սխալ էր, բայց 1993-ին ռուսերեն թարգմանությամբ հրատարակված հոդվածում ճիշտ ուղղագրությամբ էր»,-ասաց Գոհար Խանումյանը:

Նա նշեց, որ Սողոմոն Թեհլիրյանի կենսագրության հիմնական սխալ տեղեկատվությունը, որը ներառվել է հանրագիտարաններում, այդ թվում նաև Հայկական հարց հանրագիտարանում, նաև այն է, որ իբր Թեհլիրյանը եղել է Հայոց ցեղասպանության վերապրող և տեսել է իր ծնողների տեղահանությունն ու սպանությունը: «Սողոմոն Թեհլիրյանը դաշնակցական գործիչ Վահան Մինախորյանին թելադրել է իր  պատմությունը, որը լույս է սփռվում շատ մութ հարցերի այդ թվում և կենսագրության այդ դրվագի վրա: Պարզվում է, որ Թեհլիրյանը 1914 թվականին Սերբիայում է եղել, որտեղ ապրում էին նրա հայրն ու հորեղբայրները: Երբ սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, և եվրոպական երկրներում բավականին ակտիվ կազմավորվել են հայկական կամավորական ջոկատներ, Թեհլիրյանն արդեն նոյեմբերին ընդգրկվել է այդ ջոկատներից մեկում և որպես կամավորական կռվել է Անդրանիկի ջոկատում: Հետագայում կարևոր ռազմական գործողությունների է մասնակցել, այդ թվում և Դիլմանի ճակատամարտին, որը բեկումնային էր, իսկ 1916-ին որպես  կամավորական Երզնկա է գնում ու տեսնում, որ այն հայաթափված է: Թեհլիրյանը մտնում է իր հայրենի տուն, տեսնում, որ այն ավերակ է: Ինչպես վկայում է Թեհլիրյանի հարազատներից Արա Օսկանյանը, իրենց հարազատներից մոտ 85 հոգի սպանվել էր: Այդ  տոհմածառը կազմել է Արա Օսկանյանի պապը՝ Թեհլիրյանի հորեղբայրը: Այդ ժամանակ Սողոմոն Թեհլիրյանը փորձում է գտնել իր կենդանի մնացած հարազատներին, պարզվում է, որ նրա եղբայրներից Ավետիսը սպանվել է այնտեղ, ինչպես նաև մայրը: Զարմիկները նույնպես սպանվել են»,-պատմեց Գոհար Խանումյանը:

Նա ընդգծեց, որ այդ ժամանակ Թեհլիրյանն էպիլեպսիայի առաջին նոպան է ունեցել և մոր տեսիլքն է տեսել, ինչը հետագայում նրա դատապաշտպաններն օգտագործել են որպես դատավարության հիմնական մեխ: «Դատավարության ժամանակ Թեհլիրյանը ներկայացվել է, որպես մարդ, որն ականատես է եղել իր հարազատների սպանությանը, տեսել է, թե ինչպես են բռնաբարել իր քրոջը, սպանել մորը, այնինչ դա արվել էր, որ Թեհլիրյանը դատվեր գերմանական քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածով: Այսինքն՝ հանցագործություն չի եղել, եթե հանցագործը այդ պահին աֆեկտի ազդեցության ներքո է եղել»,-շեշտեց ֆոնդապահը:

Գոհար Խանումյանը խոստովանեց, որ գործի վերաբերյալ ինֆորմացիան իրականում շատ քիչ է, չնայած հրատարակվել են «Նեմեսիս»-ի մասնակիցների հուշագրությունները, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունեն, քանի որ դրանցով են առաջնորդվում: Տարիներ հետո հնարավոր է՝ գործողության մասնակիցների վերաբերյալ նոր տեղեկություններ գտնվեն:

Դասախոսության մուտքն ազատ էր. ներկա էին թանգարան-ինստիտուտի աշխատակիցներ, հյուրեր, նյութով հետաքրքրված անձինք:

Secure Your Child’s Place at
DREAM BRIDGEMAN ACADEMY

Dream Bridgeman Academy is an international school in Yerevan deploying the Oxford International Curriculum under the supervision and evaluation of Oxford University Press.
It caters for children between the ages of 1.5 yrs to 6 yrs.
Book your tour and secure your place now.
Phone: +374 93 703005
www.bridgeman.am

spot_img
- Գովազդ -spot_img
- Գովազդ -spot_img
- Գովազդ -spot_img

Ara D. Kassabian CPA, based in Glendale, California, provides a full range of tax preparation, accounting and bookkeeping services, either in your facility or at our location. Making it quick and easy to file your taxes.

spot_img

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին

ԼՐԱՀՈՍ

Pyro Drone is the leading source of professional FPV drone racing parts, gear, and accessories. We strive our best to deliver the latest and most reliable FPV gear available on the market. Bringing the highest quality at an affordable price, our flagship Hyperlite line is amongst the most competitive FPV drone racing parts in the industry. For FPV racing frames, motors, batteries, straps, and more - Pyro Drone is truly your one stop shop for all things in drone racing!

spot_img
spot_img